گزیده

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

برخي از آسيب‌ها در منطقه و يا شهر و استاني بيش از ديگر مناطق خود را نشان مي‌دهد. مصرف موادمخدر اگرچه در همه‌جا رشد کرده اما در برخي استان‌هاي غربي و جنوبي مانند کرمانشاه، لرستان، فارس و کرمان رشد بيشتري را نشان مي‌دهد، يا خودسوزي اگرچه گاه و بي‌گاه در جايي قرباني مي‌گيرد، اما در ايلام و چهار محال و بختياري بيش از ديگر مناطق نمود داشته است. کمااينکه آمار طلاق در استان‌هاي کردستان و نيز مناطق کردنشين آذربايجان غربي نزديک دو برابر معدل طلاق کشوري است

 

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

قتل‌هاي ناموسي يکي از موضوعات مربوط به نقض حقوق‌بشر است. امروزه در ايران پيگيري مباحث مربوط به نقض حقوق‌بشر نمي‌تواند و نبايد منحصر به  عملکرد نظام سياسي شود، ريشه بخشي از نقض حقوق‌بشر را بايد در باورها و فرهنگ  مردم جست‌وجو کرد

 

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

     فهرست چشم انداز 61  |  صفحه اول  |  بایگانی سال 1389  |    

 چشم انداز ایران - شماره 61 ارديبهشت و خرداد ماه 1389

 

تأملي در قتل‌هاي ناموسي و خانوادگي مريوان

 احسان هوشمند

وقوع  چند  قتل ناموسي در مريوان  مهمترين اتفاق و رويدادي است که  در روزهاي پاياني تابستان 1388 ذهن مردم آن ديار را به خود مشغول داشت. در شهرستاني با جمعيت کمتر از دويست‌هزار نفر وقوع اين تعداد قتل، در اين مدت کوتاه، تکان‌دهنده و هشداردهنده است، بويژه که خشونت اعمال شده در اين قتل‌ها هم بر ابعاد فاجعه‌برانگيز آن سايه افکنده است.

2ـ قتل‌هاي ناموسي مختص مريوان نيست، در ديگر نقاط کردنشين هم در سال جاري چندين قتل ناموسي ثبت شده، البته در ديگر نقاط کشور هم تعداد چشمگيري از اين دست قتل‌ها ثبت شده است. به‌راستي پيگيري موضوعاتي از اين دست براي ما اهميتي دارد؟! اگر مهم بودند مي‌توانست منشأ رفتار يا اعتراض و يا دست‌كم نوشته و نظري باشد. به صرف سوء‌ظن پدر، برادر، همسر و يا نزديکان، دختري از ميان دختران و يا زن نگون‌بخت اين مرز و بوم بي‌هيچ مقدمه‌اي و يا دادگاه و دادخواهي کشته مي‌شود، اين رويدادها در هياهوي زندگي روزمره  نمي‌تواند و شايد نبايد جايي براي خود باز کند؛ نه تحليلي و نه تأملي در رسانه‌ها و يا فضاهاي علمي و دانشگاهي!

3ـ در سال‌هاي اخير روند رشد و گسترش  آسيب‌هاي اجتماعي همچون طلاق و ازهم‌گسيختگي خانواده، هنجارشکني، شيوع موادمخدر و... در سطح ملي تصويرگر نابساماني‌هايي بس عميق در اوضاع و احوال امروزي ما ايرانيان است. اين روند در جاي‌جاي ايران قابل مطالعه و بررسي است و مختص منطقه  خاصي نيست، اما برخي از آسيب‌ها در منطقه و يا شهر و استاني بيش از ديگر مناطق خود را نشان مي‌دهد. مصرف موادمخدر اگرچه در همه‌جا رشد کرده اما در برخي استان‌هاي غربي و جنوبي مانند کرمانشاه، لرستان، فارس و کرمان رشد بيشتري را نشان مي‌دهد، يا خودسوزي اگرچه گاه و بي‌گاه در جايي قرباني مي‌گيرد، اما در ايلام و چهار محال و بختياري بيش از ديگر مناطق نمود داشته است. کمااينکه آمار طلاق در استان‌هاي کردستان و نيز مناطق کردنشين آذربايجان غربي نزديک دو برابر معدل طلاق کشوري است. فراموش نکنيم که رشد آمار طلاق کشوري هم در سطح منطقه و حتي در سطح جهان، گوي سبقت را از بيشتر کشورها ربوده و در حال رکورددارشدن است.

4ـ شايد از مقدمات فوق بتوان نتيجه گرفت، در جامعه ما واقعيتي به‌نام گسترش آسيب‌هاي اجتماعي قابل انکار و کتمان نيست و اين آسيب‌ها مختص به منطقه خاصي نيست. جامعه ما فاقد عزمي ملي براي رصد اين آسيب‌ها، فهم، تحليل و تبيين ابعاد گوناگون اين آسيب‌ها و درنهايت ارائه راهکارهاي گوناگون و کارشناسانه براي  کاهش و کنترل اين آسيب‌هاست.

5ـ به قتل‌هاي اخير مريوان بازگرديم. در خصوص اين قتل‌ها تذکر اين نکته ضروري است که برخي از آسيب‌هاي جمعي استعداد آن را دارد که به سرعت منتشر شود، براي نمونه در کشور، انتشار خودسوزي در حوزه‌اي از لرستان و چهار محال و بختياري تا کردستان  است که ابعاد گسترده‌اي پيدا کرد؛ ابتدا در گوشه‌اي از کشور خودسوزي آغاز و به سرعت به ديگر نقاط سرايت کرد. اگرچه در کشور در خصوص قتل‌هاي ناموسي موارد متعددي از اين دست قتل‌ها گزارش شده، اما در کشور همسايه يعني در شمال عراق و منطقه کردنشين عراق آمار بسيار دهشتناکي گزارش شده است. بنابر برخي گزارش‌ها در شمال عراق از 1991 تاکنون هزاران قتل ناموسي رخ داده که گاه مانند ماجراي يزيدي‌ها  و ازدواج دو دلداده مسلمان و يزيدي و کشته‌شدن عروس جوان، ابعاد بين‌المللي يافته است. برخي گزارش‌ها از آمار تکان‌دهنده حداقل پنج‌هزار قتل ناموسي در اين سال‌ها حکايت دارد و بايد به هوش بود که اين روند در کشور و بويژه در مناطق کردنشين کشور بيش از اين گسترش نيابد.

6ـ در خصوص بروز قتل‌هاي ناموسي  در کشور و بويژه در منطقه مورد بحث علل و عوامل متعددي قابل طرح و بررسي است:

ـ  اکثر  قريب به اتفاق مقتولان را زنان تشکيل مي‌دهند.

ـ  بيشتر قاتلان را پدران، براداران، شوهران و درصد کمتري توسط ديگر نزديکان به قتل مي‌رسند.

ـ از نظر ميزان سواد، قاتل و مقتول معمولاً يا بيسواد يا کم‌سواد گزارش شده‌اند.

ـ  قاتل و مقتول معمولاً روستايي و يا مهاجران حواشي شهرها هستند.

ـ سن مقتول معمولاً کمتر از سي سال (تعداد کمتري بيشتر از 30 سال) است.

ـ  مقتولان متأهل معمولاً ازدواج ناموفقي داشته‌اند يا با زور والدين ازدواج کرده‌اند.

ـ تفاوت سني قابل‌ملاحظه‌اي ميان سن مقتولان  زن با شوهرانشان وجود دارد (در مورد اخير مريوان 18 سال تفاوت سني مقتول با شوهر گزارش شده است).

ـ قاتل يا قاتلان معمولاً با تمسك به سنت‌ها، به توجيه عمل خود مي‌پردازند.

ـ براي اثبات سوء‌ظن، دلايل و شواهد متقني هم در اختيار قاتل يا قاتلان موجود نيست.

ـ وقوع اين دست از قتل‌ها در نقاط کم‌جمعيت و يا داراي بافت عشيره‌اي و طايفه‌اي بيش از ديگر مناطق است.

ـ اين‌گونه جنايات شکل طبقاتي ندارد، يعني در ميان افراد با درآمدهاي متفاوت (بالا و پايين) وقوع اين‌گونه از جنايات گزارش شده است.

ـ اين‌گونه جنايات معمولاً مجازات سختي به‌دنبال نداشته است. بنابر برخي ملاحظات و نيز با توجيهات قانوني در برابر اين‌گونه حوادث خونين و غم‌انگيز معمولاً مجازات متناسب با جرم وجنايت اعمال نمي‌شود.

و...

7ـ گفته شد که بنابرآمارهاي رسمي، آمار طلاق در کردستان بيش از ميانگين کشوري است. در مريوان نيز در سال‌هاي اخير آمار طلاق نگران‌کننده است، ضمن آنکه در مناطق روستايي مريوان بيش از مناطق شهري آمار طلاق رشد داشته است.

جدا از علل و عواملي که مورد بحث قرار گرفت پديده‌اي بر ابعاد طلاق در منطقه تأثير خاصي گذاشته است؛ پديده‌اي‌که تاکنون مورد بررسي چنداني قرار نگرفته است. کمااينکه مي‌دانيم طلاق پيامدهاي خاص خود را دارد.

 مناطق مرزي کشور در برنامه‌هاي عمراني و توسعه کشور چندان مورد توجه جدي قرار نگرفته‌اند. اين توسعه‌نيافتگي خود را درهمه شئون حيات اجتماعي نشان مي‌دهد و ادامه اين روند نه به صلاح مملکت است و نه از نظر انساني و ملي  قابل قبول.

اين پديده يعني توسعه‌نيافتگي مناطق مرزي مختص ايران نيست و همه کشورها حتي در سوئيس نيز درجاتي ازکمتر توسعه‌يافتگي مناطق مرزي گزارش شده و در سال‌هاي اخير توجه به مناطق مرزي جايگاه ويژه‌اي يافته است. هم‌اکنون ايالات‌متحده سرگرم اجراي يکي از بزرگترين طرح‌هاي توسعه‌اي در مناطق مرزي جنوب امريکا (مرز مکزيک) است تا بخشي از کم‌توجهي‌هاي گذشته جبران شود.

در کنار ناکارآمدي نظام سياسي در برنامه‌ريزي براي رفع کاستي‌ها، فقر، بيکاري و... نکته ديگري که داراي اهميت است بي‌توجهي نخبگان و قشر فرهيخته جامعه به مسائلي همچون گسترش طلاق و يا قتل‌هاي ناموسي و... است. شايد گفته شود آيا ديواري کوتاه‌تر از ديوار صاحبان قلم و روشنفکران نبود که آنها هم مورد خطاب قرار گيرند؟ در پاسخ بايد گفت: نخست آنکه شايد در خاورميانه کمتر کشوري باشد که قشر نخبه تأثيرگذاري همچون ايران را در خود جاي داده باشد. دوم، رسالت روشنفکر ايجاب مي‌کند در دردها و رنج‌ها در کنار مردم خود باشد. نکته ديگري هم بايد به موارد فوق افزود که روشنفکران ايراني بايد به‌جز حوزه سياست هم به حوزه عمومي سر کشيده تا عميق‌تر با جامعه و مردم خود مرتبط شوند و صداقت خود را در همراهي با مردم و رودررويي خود با برخي سنت‌ها و ارزش‌هاي غيرانساني  را به نمايش بگذارند.

بنابر اين ملاحظات به نظر مي‌رسد موضوع آسيب‌هاي اجتماعي و در اينجا قتل‌هاي ناموسي بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته و در رسانه‌ها بويژه صداوسيما دست‌كم به اندازه کارشناسي مباحث ورزشي.  وقت و مجالي براي طرح و بحث بيابد.آيا جان و سرنوشت گروهي از ايرانيان در معرض خطر، ارزش آن را دارد که  با حداقل روشنگري‌ها و آموزش‌ها در حوزه عمومي  مسير ديگري بيابد؟

بازنگري در قوانين مربوط به قتل‌هاي ناموسي و تشديد مجازات براي مجرماني از اين دست هم مي‌تواند در کاهش اين جنايات مؤثر باشد.

توجه به نکته ديگري اهميت ويژه‌اي دارد؛ قتل‌هاي ناموسي يکي از موضوعات مربوط به نقض حقوق‌بشر است. امروزه در ايران پيگيري مباحث مربوط به نقض حقوق‌بشر نمي‌تواند و نبايد منحصر به  عملکرد نظام سياسي شود، کمااينکه نبايد تنها به نقض حقوق‌بشر توسط گروه‌هاي مسلح اپوزيسيون پرداخته شود.ريشه بخشي از نقض حقوق‌بشر را بايد در باورها و فرهنگ  مردم جست‌وجو کرد. هنوز پرداختن به اين دست از مباحث جايگاه شايسته‌اي در رسانه‌ها و در ميان نويسندگان و روشنفکران  ايراني نيافته است. با گسترش دانشگاه‌ها و توجه به توانايي‌هاي دانشگاهيان، توجه علمي و کارشناسانه به اين پديده‌ها مي‌تواند ياريگر جامعه در رويارويي با اين مسائل باشد. تنها امر سياسي نيست که اهميت دارد، سرنوشت مردمان رنجديده هم مي‌تواند مهم باشد.

 

 

     |  فهرست چشم انداز 61 |  صفحه اول  |  بایگانی سال 1389 |